# Fjalorth i informatikës

Wi-Fi, kopje rezervë, phishing, IA, e-démarches, GeTax: fjalët që dëgjoni te riparuesi, në bankë ose në sportel, të shpjeguara me dy fjali, pa zhargon.

Versioni tekstual (Markdown) i faqes <https://www.photoplanete.ch/sq/fjalorth/informatike>.

[Kryefaqja](https://www.photoplanete.ch/sq) › [Fjalorth](https://www.photoplanete.ch/sq/fjalorth) › Fjalorth i informatikës

## Termat, nga A në Z

Fjalët e faqeve [Riparime](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/riparim-kompjuterash-nvm), [E-mail & siguri](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/email-siguri-cloud), [Faqe interneti](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/krijim-sitesh-nvm), [Ndihmë për të moshuarit](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/ndihme-informatike-te-moshuar) dhe [IA për të moshuarit](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/udhezues-chatgpt-te-moshuar), sipas rendit alfabetik.

### A

- **Adresë e-maili profesionale** (Business e-mail address): Një adresë me emrin tuaj të domenit, si contact@ndermarrja-juaj.ch, në vend të një adrese falas. Ajo është pjesë e ofertës për [faqe interneti](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/krijim-sitesh-nvm).
- **Antivirus**: Një program që zbulon dhe bllokon programet keqdashëse. I dobishëm, por nuk zëvendëson as përditësimet, as kujdesin përballë një mesazhi të papritur.
- **Aplikacion** (App): Një program i instaluar në një telefon ose në një tablet: mesazhet, kamera, banka. Thuhet edhe “app”.
- **Asistent IA** (AI assistant): Një program me të cilin bisedoni, me shkrim ose me zë, si ChatGPT: bëni një pyetje, ai harton një përgjigje. Shihni [IA për të moshuarit](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/udhezues-chatgpt-te-moshuar).
- **Auditim informatik** (IT audit): Një vlerësim i mjeteve tuaja: çfarë funksionon, çfarë ju ngadalëson, çfarë paraqet rrezik, dhe nga të filloni. Ai është pjesë e këshillimit që u ofrohet të vetëpunësuarve dhe NVM-ve.

### B

- **Bashkëngjitje** (Attachment): Një skedar (një foto, një PDF) i dërguar me një e-mail. Kur vjen nga një i panjohur, mos e hapni.

### C

- **ChatGPT**: Një asistent IA i ndërmarrjes OpenAI, të cilit i shkruani si dikujt: shpjegon, përmbledh, harton, propozon. Mund të gabojë: verifikoni atë që ka rëndësi. Shihni [IA për të moshuarit](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/udhezues-chatgpt-te-moshuar).
- **Cloud**: Një hapësirë ruajtjeje ose një shërbim i vendosur në serverë të largët, që arrihet përmes internetit: skedarët tuaj nuk janë më vetëm në një pajisje. Thuhet edhe “re kompjuterike”.

### D

- **Deepfake**: Një video, një foto ose një zë i fabrikuar nga një IA për të imituar një person të vërtetë. Një arsye më shumë për të verifikuar para se të besoni, dhe para se të paguani.

### E

- **e-démarches**: Portali i shërbimeve online të Shtetit të Gjenevës: me një llogari të vetme, aty kryeni procedurat kantonale, mes tyre dërgimin e deklaratës së tatimeve. Ndihma që ofrohet ka të bëjë me mjetin: krijimin e llogarisë, hyrjen në të, orientimin.
- **E-mail**: Një mesazh i shkruar, i dërguar përmes internetit në një adresë si emri@shembull.ch. Thuhet edhe “postë elektronike”.
- **Emër domeni** (Domain name): Adresa e një siti, si photoplanete.ch. Merret me qira çdo vit dhe shërben edhe për adresat profesionale të e-mailit.

### F

- **Faqe prezantuese** (Brochure website): Një sit që paraqet një veprimtari: kush jeni, çfarë bëni, ku t’ju gjejnë, si t’ju kontaktojnë. Pa dyqan online. Shihni [Faqe interneti](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/krijim-sitesh-nvm).
- **Fjalëkalim** (Password): Sekreti që hap një llogari. I gjatë, i ndryshëm për çdo shërbim, asnjëherë i dhënë me telefon ose me e-mail.
- **Formular kontakti** (Contact form): Disa fusha në një faqe interneti ku vizitori lë emrin, numrin dhe pyetjen e tij, pa hapur e-mailin e vet.

### G

- **Gati për përdorim** (Turnkey): I dorëzuar gati për t’u përdorur. Për një faqe interneti: e krijuar, e publikuar online dhe e dorëzuar me qasjet e saj, pa pasur nevojë të merreni ju me anën teknike.
- **GeTax**: Programi zyrtar i administratës tatimore të kantonit të Gjenevës për të plotësuar deklaratën e tatimeve në kompjuter, para se ta dërgoni online. Ndihma që ofrohet ka të bëjë me mjetin, jo me këshillimin tatimor.

### H

- **Halucinacion**: Një përgjigje e gabuar që një IA e jep me plot siguri: një datë e shpikur, një citim që nuk ekziston. Prej këtu rregulli: verifikoni atë që ka rëndësi, sidomos për shëndetin, paratë dhe të drejtën.
- **Hostim** (Hosting): Kompjuteri, te një ofrues hostimi, ku jetojnë faqet e një siti dhe prej ku u shërbehen vizitorëve.

### I

- **IA** (AI): Inteligjenca artificiale: programe që kryejnë detyra që mendohej se i përkisnin vetëm mendjes njerëzore, si të kuptuarit e një pyetjeje, shkrimi i një teksti ose njohja e një imazhi. Ato llogaritin duke u nisur nga shembuj; nuk “dinë” dhe nuk “mendojnë”.
- **IA gjeneruese** (Generative AI): IA që prodhon tekst, imazhe ose zë sipas kërkesës. ChatGPT është shembulli më i njohur.

### K

- **Kopje rezervë** (Backup): Një kopje e skedarëve tuaj e ruajtur diku tjetër, jo në pajisje: nëse pajisja bie, digjet ose zhduket, asgjë nuk humbet.

### L

- **Llogari** (Account): Identifikuesi dhe fjalëkalimi që hapin një shërbim online: e-mailin, e-démarches, ChatGPT.

### M

- **Mashtrimi i të afërmit të rremë**: Një mesazh ose një telefonatë ku dikush paraqitet si fëmija, nipi, mbesa ose një mik në vështirësi dhe kërkon para urgjentisht. Me IA, zëri mund të imitohet. Mbrojtja: mbyllni telefonin, pastaj ritelefononi personin në numrin e tij të zakonshëm.
- **Me TVSH të përfshirë**: Me të gjitha taksat e përfshira: çmimi përfundimtar, përfshirë TVSH-në. 550 CHF e ofertës për [faqe interneti](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/krijim-sitesh-nvm) janë një çmim me TVSH të përfshirë.
- **Menaxher fjalëkalimesh** (Password manager): Një kasafortë dixhitale që i mban mend fjalëkalimet në vend tuajin: ju mbetet vetëm një për ta mbajtur mend.
- **Microsoft 365**: Abonimi i Microsoft që bashkon e-mailin Outlook, Word, Excel dhe hapësirën online OneDrive, si për një person privat ashtu edhe për një ekip.
- **Mirëmbajtje**: Kujdesi i rregullt për kompjuterët dhe programet: përditësime, kopje rezervë, kontrolle, për ta parandaluar defektin në vend që ta riparoni.
- **Modem interneti** (Router): Kutia e ofruesit tuaj të internetit, që e lidh shtëpinë me internetin dhe shpërndan Wi-Fi-në. Kur vendoset keq, lë dhoma pa lidhje. Thuhet edhe “ruter”.

### N

- **NVM**: Ndërmarrje e vogël ose e mesme. Bashkë me të vetëpunësuarit, atyre u drejtohen faqet prezantuese, mirëmbajtja dhe këshillimi.

### O

- **Optimizim për motorët e kërkimit** (SEO): Puna që e ndihmon një sit të shfaqet kur dikush kërkon veprimtarinë e tij në Google dhe, tashmë, në përgjigjet e asistentëve të IA-së. Ky është synimi; askush nuk mund ta garantojë.

### P

- **Pajisjet informatike** (IT equipment): Tërësia e kompjuterëve, printerave, telefonave dhe programeve të një ndërmarrjeje. T’i mirëmbani do të thotë t’i mbani të përditësuara, me kopje rezervë dhe në gjendje pune.
- **PC dhe Mac**: Dy familjet e kompjuterëve: PC-të, më shpesh me Windows, dhe Mac-ët e Apple, me macOS. Riparimi vlen si për njërët ashtu edhe për të tjerët.
- **Përditësim** (Update): Versioni i ri i një sistemi ose i një aplikacioni. Ai korrigjon dobësi sigurie: kush e shtyn, mbetet i ekspozuar.
- **Phishing**: Një mesazh i rremë (e-mail, SMS) që imiton një bankë, postën ose një administratë për t’ju bërë të jepni një fjalëkalim ose një numër karte. Kur keni dyshime, mos klikoni: telefononi institucionin.
- **Procedura online** (Online procedures): Ato që tashmë bëhen në internet në vend të sportelit: deklarimi i tatimeve, kërkesa për një vërtetim, njoftimi i ndryshimit të adresës. Në Gjenevë, ato kalojnë përmes e-démarches.

### R

- **reCAPTCHA**: Shërbimi i Google që dallon një vizitor nga një robot. Ai mbron formularin e kërkesës së këtyre faqeve, dhe ngarkohet vetëm kur filloni të shkruani.
- **Riparim** (Troubleshooting): Kërkimi i shkakut të një defekti, pastaj riparimi i tij: një kompjuter i ngadaltë, një Wi-Fi që shkëputet, një printer i heshtur. Shihni [Riparime](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/riparim-kompjuterash-nvm).

### S

- **Smartfon**: Një telefon me ekran prekës i lidhur me internetin: një iPhone ose një telefon Android.
- **Shërbim e-maili** (E-mail service): Shërbimi dhe aplikacioni që marrin dhe dërgojnë e-mailet tuaja. Shihni [E-mail & siguri](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/email-siguri-cloud).
- **Shfletues** (Browser): Programi që shfaq faqet e internetit: Safari, Chrome, Edge, Firefox.

### T

- **Tablet**: Një ekran prekës më i madh se një telefon, pa tastierë: i rehatshëm për të lexuar, për të parë foto dhe për të bërë një thirrje video.
- **Thirrje video** (Video call): Një thirrje ku shiheni me njëri-tjetrin, me kamerën e telefonit, të tabletit ose të kompjuterit. Një nga gjërat e para që mësohen me [ndihmën për të moshuarit](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/ndihme-informatike-te-moshuar).

### U

- **Udhëzim** (Prompt): Ajo që i shkruani një IA-je. Sa më i saktë udhëzimi (çfarë doni, për kë, në çfarë forme), aq më e mirë përgjigjja.

### V

- **Vërtetim me dy faktorë** (Two-factor authentication): Një provë e dytë që kërkohet pas fjalëkalimit: një kod i marrë me SMS ose i dhënë nga një aplikacion. Ai e mbron një llogari edhe nëse fjalëkalimi është zbuluar.

### W

- **Wi-Fi**: Lidhja me internetin pa kabllo, e shpërndarë në shtëpi nga modemi. Rrezja e saj varet nga muret dhe nga vendi i kutisë.

46 terma.

## Dyqani

Në qendrën tregtare Planète Charmilles, 1203 Gjenevë, nga ana e rue de Lyon.

Parkingu i qendrës: 430 vende, 3 orë falas të shtunën.

[Si të na gjeni, orari dhe kontakti](https://www.photoplanete.ch/sq/kontakt)

## Pyetjet që na bëjnë

### Çfarë është GeTax?

Është programi zyrtar i administratës tatimore të kantonit të Gjenevës: aty plotësoni deklaratën e tatimeve në kompjuterin tuaj, para se ta dërgoni online. Nëse mjeti ju ngec, [ndihma për të moshuarit](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/ndihme-informatike-te-moshuar) ju tregon hapat; ajo nuk zëvendëson një këshilltar tatimor për përmbajtjen e deklaratës.

### Çfarë është e-démarches?

Është portali i shërbimeve online të Shtetit të Gjenevës: me një llogari të vetme, aty kryeni procedurat kantonale pa shkuar në sportel. Krijimi i kësaj llogarie dhe orientimi në të janë pjesë e asaj që mund të mësoni me [ndihmën për të moshuarit](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/ndihme-informatike-te-moshuar).

### Çfarë do të thotë “IA”?

Inteligjencë artificiale: programe që janë në gjendje të kuptojnë një pyetje dhe të hartojnë një përgjigje, si ChatGPT. Ato llogaritin duke u nisur nga shembuj dhe mund të gabojnë. Faqja [IA për të moshuarit](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/udhezues-chatgpt-te-moshuar) shpjegon si të filloni.

### Cili është ndryshimi midis një kopjeje rezervë dhe cloud-it?

Kopja rezervë është një kopje e skedarëve tuaj e ruajtur diku tjetër, jo në pajisje; cloud-i është një vend i mundshëm për këtë kopje, në serverë të largët. Një kopje rezervë mund të bëhet edhe në një disk në shtëpi. Shihni [E-mail & siguri](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve/email-siguri-cloud).

### Si ta njoh një mesazh phishing?

Nga urgjenca, nga kërkesa për një fjalëkalim ose një numër karte, dhe nga një adresë dërguesi që nuk përputhet me institucionin. Kur keni dyshime, mos klikoni: telefononi bankën ose administratën në numrin që e njihni.

### Mungon një fjalë: kë ta pyes?

Kero Digital Solutions, partnerin informatik të dyqanit: përmes formularit të faqes [Le të flasim për kompjuterat tuaj](https://www.photoplanete.ch/sq/asistence-informatike-gjeneve), ose në 022 314 35 80.

## Shihni edhe

- [Fjalorth](https://www.photoplanete.ch/sq/fjalorth)
- [Fjalorth i fotografisë](https://www.photoplanete.ch/sq/fjalorth/fotografi)
- [Termat e fotove për pasaportë](https://www.photoplanete.ch/sq/fjalorth/foto-dokumentesh-pasaporta)

## Kontakt

Një pyetje, një porosi, një dyshim për një format? Mjafton një telefonatë.

- Telefononi: [022 340 20 25](tel:+41223402025)
- Dërgoni e-mail: [info@photoplanete.ch](mailto:info@photoplanete.ch)
- Na shkruani në WhatsApp: [https://www.photoplanete.ch/sq/whatsapp](https://www.photoplanete.ch/sq/whatsapp)
- [Ruani kontaktin (vCard)](https://www.photoplanete.ch/photo-planete-charmilles.vcf)

Photo Planète Charmilles, Promenade de l’Europe 11, 1203 Genève, Zvicër

Partner për informatikën dhe integrimin e IA-së: [Kero Digital Solutions](https://kero-digital.solutions)
